Menu
0
   

Tumulus à OmalDe tumulus (grafheuvel of cairn) is een aardheuvel opgericht over een graf in de grond. Deze aardheuvels zijn overal aanwezig op het land van het weelderige Haspengouw ; ze zijn echter grotendeels veranderd, en hebben meestal hun mooie oorspronkelijke vorm verloren : een goed ontworpen kegel, soms met een mast erop, of gewoon een boom. Nu vertonen vele een verdrukte vorm, en staan ze vaak overgroeid met struikgewas en bomen, of gedeeltelijk vernietigd na opgravingen waarvan het doel niet altijd academisch onderzoek was, eerder de jacht op kostbaarheden. Sommige werden zelfs volledig met de grond gelijk gemaakt, en zijn nog enkel op oude kaarten te vinden.

De meeste tumuli werden opgericht in het Hoge keizerrijk. Ze verschenen in de 1ste eeuw V-Chr. en verdwenen midden de 3de eeuw N-Chr. Deze begraaftraditie is verbonden aan de rites van de bezette autochtone bevolking sinds bescheidener heuvels wijzen op de gebruiken van de Keltische voorvaderen.

Men heeft dikwijls het verband gelegd tussen de tumuli en de dorpen. In de werkelijkheid stonden de twee vaak vlakbij, en het lijkt dat de persoon die daar begraven ligt of een grondbezitter was, of een oud-legionair die eigendom in het noorden van het rijk werd gegeven als beloning voor diensten. Bijna zoals een handelszaak wordt een tumulus meestal opgericht de buurt van een heirweg en de verschillende banen die de dorpen aandoen.

In het noorden van Gallië werd de Romeinse traditie op het gebied van begrafenissen toegepast : de crematie. Teraardebestelling begon pas tegen de 3de eeuw N-Chr. De ondergrondse kelder van een tumulus is vaak op zeer rudimentaire wijze ingericht, gewoon een holte in de grond. Kelders met een monumentaal karakter zijn eerder zeldzaam.

Tumulus van AineffeToponymie helpt deze elementen van het Galloromeinse patrimonium in de verschillende gemeentes terug te vinden. Er is meestal een verwijzing naartoe, zoals « tombe » (graf), « campagnes al tombe » (land met graf), « champs al tombe » (velden met graf) of « arbres al tombe » (bomen met graf). Wel moet men enigszins uitkijken want de benaming « al tombe » of « rue du tumulus » is niet noodzakelijk de meest nauwkeurige ter zake. Vele heuvels die men in Haspengouw vindt worden onterecht geassimileerd met tumuli. Bijvoorbeeld de nu verdwenen feodale heuvel ten Waremme/Borgworm, of die van Faimes, beide structuren uit de Middeleeuwen, en bedoeld als standplaats voor de houten donjon van de dorpsheerser. Dezelfde verwarring kwam voor op het gebied van oude heuvels waarop er windmolens stonden.

We moeten eraan toevoegen dat deze tumuli – hoewel niet uitsluitend in Haspengouw te vinden – nog altijd veel aanwezig zijn in onze streek. Ze staan meestal afgelegen maar in Omal vindt men er vijf in een keer. Hun afmetingen variëren volgens een hoogte van 10 m ten opzichte van een diameter van 40 m. De grafkuil varieert tussen de 0,6 en 2 m (Hodeige). Vele werden opgegraven in de 19de en 20ste eeuw, en hun archeologisch materiaal is vaak te bewonderen in de prestigieuze musea van het land (Curtius, Museum van Schone Kunsten). De voorwerpen die in deze graven werden gevonden zijn dikwijls dingen uit het dagelijkse leven : keramiek, glazen vaatwerk, metalen potten ...

De silhouet van de tumuli is heel goed gekend in onze streek. Ze maakt deel uit van ons landschap. Tijdens oorlogen en troepenverplaatsingen in de Moderne-tijd dienden ze vaak als uitkijkpost, alleszins als richtpunt. Daarom vinden we ze al vroeg terug in de cartografie van de streek, zelfs lang voor de Ferraris kaart. De tumulus werd soms gezien als een heilige plek, en het is niet zeldzaam dat er op zijn top een kapel, gewijd aan O.L.V. of aan een inheemse heilige – zoals te Yernawe of Warnant – gebouwd werd. De tumuli zijn de enige niet in de grond verstopte overblijfselen die de aanwezigheid van de Romeinen in onze streken weggeven. In 2009 heeft het Waalse Gewest besloten deze fragmenten Haspenouwse geschiedenis tot Uitzonderlijk Patrimonium van Wallonië uit te roepen.

Enkele Haspengouwse tumuli, nu behorende tot het Uitzonderlijk Patrimonium van Wallonië

De site van Omal met zijn 5 tumuli blijft de meest interessante tumulisite, niet enkel in Haspengouw, maar in gans Wallonië.
De tumulus van Celles
De tumulus van Aineffe
De tumulus van d’Oultremont te Warnant
De tumulus van Vaux
De tumulus van Hodeige
De tumulus van Momalle
De tumulus van Yernawe
De tumulus van Verlaine
De tumulus van Oreye/Oerle
De tumuli van Waremme/Borgworm
De tumulus van Oleye