|
|
|
De Frankische plaatsnaam Vieux-Waleffe betekent: ‘Trou rempli d’eau’ (gat gevuld met water). Deze naam komt aardig overeen met de plek waar het dorp gevestigd is: vroeger een drassige vlakte waar een beek, op weg naar de Mehaigne, de vallei vormde.
In 1050 verschijnt het dorp voor het eerst in een akte. Het betrof enkele gegroepeerde woonplaatsen, gebouwd rond een heerlijk centrum en een kerk. De wijk ‘al motte’ genaamd, reeds aangehaald in teksten uit de lage Middeleeuwen, en een heuveltje gelegen op de vochtige ondergrond herinneren ons aan de plek waar waarschijnlijk een eerste houten slottoren heeft gestaan.
Tijdens het Moderne tijdperk, kwam de heerlijkheid in handen van verschillende ‘heerlijke’ families, waarvan de laatste de ‘de Menten de Horne’, nog steeds eigenaar zijn van de hoeves en gronden uit het dorp.
 De kerk van Vieux-Waleffe is gewijd aan Heilige Lambert en was vroeger een kasteelkapel. Tijdens de 13de eeuw behoorde ze toe aan de slotzusters van Val-Notre-Dame. Momenteel betreft het een neoromaans gebouw dat dateert van 1872 en werd gebouwd volgens plan van JL Blandot, architect, en eveneens verantwoordelijk voor de plannen van de kerk van Fize-Fontaine.
Het kasteel van Vieux-Waleffe, dat even buiten het oude heerlijke centrum werd gebouwd, domineert het dorp. In 1534 bestond het kasteel uit: “een erf, huis, tuin, ploegwerk van 80 bonniers (1 bonnier = 87 aren), gronden, bossen, weiden, tienden, cijnzen, renten, en goederen te Vieux-Waleffe”.
Men kwam binnen in deze kasteelhoeve door een gewelfde poort in de zuidoostelijke vleugel waar ook het woonhuis gelegen was evenals een deel van de stallen. De monumentale schuur is bedekt met een pannen zadeldak dat steunt op een met getande fries versierde bakstenen muur.De muren die uitgeven op het hof werden witgekalkt en de onderbouw geteerd.
De ingang van het woonhuis bestaat uit een deur met latei en trapeziumvormige sleutel. Het gelijkvloers en de eerste verdieping worden verlicht door kruiskozijnen met kalkbandomlijsting. Enkele zijn nog voorzien van hun oorspronkelijke beschermende traliën.
Nog andere gebouwen bevinden zich buiten het traditionele vierkant van de vierkantshoeve en paardenstallen evenals een parking zijn gelegen rondom een tweede erf.
Achter de gebouwen bevindt zich een grote moestuin met daarin, aan de noordkant, een serre en een oranjerie.
 Tegenover het kasteel en zijn park, werd een belangrijke homogene vierkantshoeve opgetrokken in de tweede helft van de 18de eeuw. Het is een typische heerlijke hoeve zoals deze bestonden aan het einde van het Ancien Régime.
We bemerken natuurlijk meteen de prachtige portaaltoren bestaande uit 3 verdiepingen. Een van kalksteen gemaakt portaal geeft ingang tot het gelijkvloers van deze toren.
De eerste verdieping heeft twee vensteropeningen waarvan de laagste een gebogen latei heeft met sluitsteen. Het mansardedak werd afgewerkt met een bekroonde koepel waarop een ijzerwindhaan de schildwapens van de familie de Menten de Horne de Potter de Zinzerling draagt. Er bevindt zich nog een dakvenster langs de straatzijde van het gebouw. Aan weerskanten van de toren zijn de voorgevels van de bijgebouwen ondoorschijnend en nauwelijks verlicht met kleine vensteropeningen. Aan de westkant van de vierkantshoeve ligt een zeer aangenaam gebouw met maar liefst zes vensteropeningen per twee gegroepeerd. In het zuiden is de schuur uitgerust met van korfbogen voorziene deuren. Een voorraadschuur werd er vlak naast gebouwd.
Vieux-Waleffe bezit nog enkele mooie Haspengouwse hoeves zoals die van Saint-Louis die toebehoorde aan de Jezuïten van Huy. Buiten deze vierkantshoeven, bestaan er nog mooie woonsten die zich onderscheiden van de meer bescheidener woningen.
 In de Rue Gasnière, kunnen we nog een mooie gevel bezichtigen vanuit de 18de eeuw die bestaat uit twee verdiepingen en vijf traveeën van rechthoekige ramen. Daar tegenover ligt een boerderijtje uit de 19de eeuw.
In de ‘rue de Fallais’, hoofdas van het dorp, liggen ook nog enkele mooie boerenhuizen uit verschillende tijdperken. Vlakbij de kerk bevindt er zich een elegant huis waarvan ook de traditionele bepleistering nog bewaard is gebleven.
Ten slotte ligt er, op een landweg aan de grens van Latine, het mooie kapelletje van Bonsecours in een schaduwrijke omgeving met 6 mooie lindebomen. De kapel is in de 18de eeuw heropgebouwd en voornamelijk gemaakt van kalk en zandsteen. Het gebouw vormt een veelhoek met 8-pans dak bekroond met een smeedijzeren kruis. De deur werd met een halfcirkelvormig fronton versierd dat het chronogram ‘Liberat/CI/DICatVM (1759)’ draagt.
|
|
|
